Jak auto ostrzega pieszego: dźwięk, światła, hamowanie
Elektryczny samochód przy postoju i powolnym ruszaniu jest niemal bezgłośny — dla kierowcy to komfort, dla pieszego na przejściu problem, bo nie słyszy nadjeżdżającego auta tak, jak słyszał silnik spalinowy. W pojeździe bez kierowcy dochodzi drugi kłopot: nie ma nikogo, kto pomachałby ręką albo spojrzałby pieszemu w oczy, żeby dać znać „widzę cię, przejdź”. Na oba problemy branża odpowiedziała trzema osobnymi systemami — dźwiękiem, automatycznym hamowaniem i światłem — a każdy z nich ma dziś oparcie w konkretnych przepisach albo testach bezpieczeństwa.
Cichy silnik, głośny problem
Silnik spalinowy ostrzega pieszego samym swoim hałasem, zwłaszcza przy niskiej prędkości, zanim dźwięk opon o asfalt zdąży przebić się przez otoczenie. Elektryk przy tych samych 10-15 km/h generuje go tak mało, że praktycznie nic nie słychać — i to właśnie ten brak dźwięku sprawił, że regulatorzy zaczęli traktować auta elektryczne inaczej niż spalinowe, przynajmniej w tym jednym aspekcie.
AVAS — obowiązkowy dźwięk, którego nie da się wyłączyć
System nazywa się AVAS (Acoustic Vehicle Alerting System) i od 1 lipca 2019 roku musi go mieć każdy nowy typ samochodu elektrycznego i hybrydowego homologowany w Unii Europejskiej, a od 1 lipca 2021 roku — już każdy nowo rejestrowany egzemplarz, nie tylko nowy model. Przepisy unijne każą autu emitować sztuczny dźwięk silnika przy prędkości do około 20 km/h i podczas cofania — powyżej tego progu wystarczy już hałas opon i wiatru. Głośność musi mieścić się między 56 a 75 decybelami, zależnie od typu pojazdu, a systemu nie da się ręcznie wyłączyć na stałe, bo prawo traktuje go jako element bezpieczeństwa, nie dodatek do wyboru kierowcy.
Gdy dźwięk nie wystarczy — auto hamuje samo
AVAS rozwiązuje problem pieszego, który po prostu nie usłyszy nadjeżdżającego auta. Nie rozwiąże sytuacji, w której ktoś wbiegnie na jezdnię bez patrzenia albo wyjdzie zza zaparkowanego samochodu. Od tego są systemy automatycznego hamowania wykrywające pieszych i rowerzystów (AEB VRU) — kamery, radar i lidar śledzą sylwetkę na trasie kolizyjnej, a jeśli kierowca albo system autonomiczny nie zareaguje, auto hamuje samo, zanim dojdzie do kontaktu.
W Unii Europejskiej taki system był obowiązkowy dla nowych typów pojazdów od lipca 2024 roku, a od 7 lipca 2026 roku — czyli od kilku miesięcy — obejmuje już każdy nowo rejestrowany samochód osobowy i dostawczy, łącznie z modelami, które są w produkcji od lat. To część unijnego ogólnego rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa pojazdów (Regulation (EU) 2019/2144). Testy Euro NCAP sprawdzają to w praktyce: żeby auto dostało dobrą ocenę, musi uniknąć kolizji z pieszym przechodzącym przez jezdnię przy prędkości do 40 km/h, a przy 40-60 km/h — zredukować prędkość poniżej 40 km/h, zanim dojdzie do uderzenia. Scenariusze przejścia przez jezdnię, czyli te najbardziej typowe, odpowiadają za około trzy czwarte wszystkich wypadków z pieszymi objętych tym testem.
Efekt widać już w statystykach z drogi. Insurance Institute for Highway Safety sprawdził blisko 1500 policyjnych raportów z wypadków i policzył, że auta z systemem wykrywania pieszych miały o 27 procent mniej wypadków z pieszymi niż auta bez niego, a wypadków z obrażeniami — o 30 procent mniej. Jest jednak wyraźne zastrzeżenie: w nocy, na drogach bez oświetlenia, różnica między autami z systemem i bez niego praktycznie zniknęła, bo kamery mają wtedy dużo trudniej niż w dzień. Więcej o tym, jak w ogóle wypadają statystyki bezpieczeństwa autonomicznych aut na tle kierowców-ludzi, piszemy w tekście o tym, czy robotaxi jeździ bezpieczniej niż człowiek.
Auto, które „mówi” pieszemu, co zamierza zrobić
Trzeci element to sygnały, które mają zastąpić kontakt wzrokowy i gest ręką — coś, czego auto bez kierowcy nie ma jak dać. W branży nazywa się to eHMI (external human-machine interface) i na razie każda firma robi to trochę inaczej, bo nie ma jednego globalnego standardu. Waymo na przykład umieszcza wyświetlacz LED na obudowie czujnika na dachu: gdy auto ustępuje pierwszeństwa pieszemu z przodu, na wyświetlaczu pojawiają się przesuwające się szare i białe prostokąty, a gdy ktoś przechodzi przez jezdnię tuż przed autem, kierowcy jadący z tyłu widzą żółtą sylwetkę pieszego jako ostrzeżenie.
Co to znaczy dla robotaxi w Opolu
RoboCab planuje start usługi w Opolu w 2027 roku, już po wejściu w życie polskich przepisów o pojazdach zautomatyzowanych (Dz.U. 2025 poz. 1843), obowiązujących od 24 czerwca 2026 roku. Ponieważ prawo unijne — łącznie z wymogami AVAS i automatycznego hamowania dla pieszych — obowiązuje bezpośrednio we wszystkich krajach członkowskich, każdy nowy samochód wprowadzany do ruchu w Polsce musi je spełniać niezależnie od tego, czy ktoś siedzi za kierownicą, czy nie. Dla floty, która ma jeździć bez kierowcy, te systemy będą jeszcze ważniejsze niż w zwykłym aucie — bo dźwięk, hamowanie i sygnał świetlny to jedyny sposób, w jaki pojazd może dać przechodniowi znać, że go zauważył.