Co to jest MaaS i jak wpisuje się w to robotaxi
Jeśli ktoś mówi, że „nie kupuje się już dojazdu, kupuje się mobilność”, ma na myśli konkretny model, nie slogan z konferencji. Nazywa się MaaS — Mobility as a Service, czyli transport jako usługa. Pomysł jest starszy niż robotaxi, powstał w Finlandii, i ma już za sobą jeden spektakularny upadek. Sprawdzamy, co to właściwie znaczy i gdzie w tej układance jest miejsce dla autonomicznej taksówki.
MaaS, czyli jedna aplikacja zamiast pięciu
Definicja, z jaką zgadza się większość branży transportowej, jest prosta: MaaS to usługa, w której pasażer płynnie korzysta z wielu środków transportu — pociągu, autobusu, roweru miejskiego, taksówki, wspólnego samochodu — a rozlicza się za to jedną płatnością, często w formie miesięcznego abonamentu, zamiast kupować bilet albo kurs osobno przy każdej okazji. Innymi słowy: planowanie, rezerwacja i płatność za różne sposoby przemieszczania się trafiają do jednej apki, a nie do pięciu różnych.
To odwraca logikę, do której przywykliśmy. Zamiast pytać „jakim środkiem transportu dojadę”, pytasz „dokąd chcę dojechać”, a system sam układa trasę z dostępnych klocków — czasem to tramwaj plus ostatni odcinek na hulajnodze, czasem taksówka od drzwi do drzwi. Problem ostatniej mili, o którym pisaliśmy wcześniej, to w gruncie rzeczy pytanie, które MaaS próbuje rozwiązać systemowo, nie tylko w jednym mieście naraz.
Pierwszy taki eksperyment: Helsinki i upadek Whim
Pierwszą na świecie firmą, która zbudowała działający produkt MaaS, była fińska MaaS Global, założona w 2015 roku przez Sampo Hietanena — i jej aplikacja Whim, dostępna w Helsinkach. Whim łączył w jednym abonamencie pociągi, wspólne samochody, taksówki i hulajnogi: jedna opłata miesięczna, jedna apka, zero liczenia, czym dziś dojechać. Firma była opisywana jako pierwsza na świecie tego typu.
To ważna nauczka, bo pokazuje, że MaaS jako idea jest solidny, ale jako biznes bywa bardzo trudny: fińska Sitra, która opisywała Whim jako studium przypadku, dopisała w archiwum swojej strony, że MaaS Global „nie prowadzi już działalności od marca 2024 roku”. Model abonamentowy, w którym jedna firma musi negocjować dostęp do biletów kolejowych, flot taksówek i wypożyczalni hulajnóg w wielu miastach naraz, okazał się kosztowny do skalowania. Sama idea — płynne przełączanie się między środkami transportu z jednego miejsca — przetrwała i dalej rozwija się gdzie indziej, tylko już bez swojego pioniera.
Gdzie w tym miejsce dla robotaxi
Robotaxi nie jest konkurentem MaaS — jest jednym z klocków, z których MaaS może się składać, podobnie jak autobus albo wypożyczalnia rowerów. Konkretny przykład: w dolinie Grorud w Oslo norweski urząd transportu publicznego Ruter prowadzi pilotaż wspólnych autonomicznych przejazdów na żądanie, które mają być włączone w jego sieć komunikacji publicznej, a samym pilotażem zarządza partner badawczo-rozwojowy, firma Holo. To właśnie ten układ — transport publiczny jako gospodarz, autonomiczny pojazd jako uzupełnienie sieci, np. na „ostatniej mili” — jest najczęściej wskazywanym modelem integracji, a nie zastąpienie metra czy autobusu samym robotaxi.
Są jednak głosy sceptyczne. Analitycy firmy badawczej ABI Research ostrzegają przed „kanibalizacją transportu publicznego przez usługi robotaxi w modelu MaaS” i wynikającym z niej ryzykiem większych zatorów — to jedna z obaw, z którą muszą się zmierzyć władze miast, zanim wpuszczą autonomiczne taksówki do swojej sieci transportowej. To pytanie wciąż nie ma jednej odpowiedzi i zależy głównie od tego, jak miasto i przewoźnicy ułożą ceny oraz dostęp do danych między sobą, a nie od samej technologii.
A jak to wygląda z perspektywy pasażera
Na razie w Polsce nie ma jeszcze działającej apki, która łączyłaby pociąg, autobus i autonomiczny pojazd w jednym abonamencie — to wciąż raczej kierunek niż gotowy produkt. Kiedy RoboCab wystartuje w 2027 roku, najpierw w Opolu, będzie działać jako samodzielna usługa zamawiana przez własną aplikację, dokładnie tak jak opisaliśmy to w tekście o tym, kiedy wybrać robotaxi, a kiedy pociąg. Pełna integracja z biletem MPK w jednej aplikacji to naturalny, logiczny kolejny krok dla całej branży — ale na razie, w Polsce, krok przed nami, nie za nami. Podobny podział ról — autonomiczny pojazd jako dowózka, a nie zamiennik całej sieci — opisaliśmy też w artykule o robotaxi i autonomicznym autobusie.
Dla kogoś, kto dziś korzysta z kilku apek naraz — jedna do biletu na tramwaj, druga do zamówienia przejazdu, trzecia do hulajnogi — sens MaaS jest intuicyjny bez żadnego wykładu: mniej przełączania się między aplikacjami, mniej liczenia, co się bardziej kalkuluje. Czy ktoś to w Polsce poskłada w jedną całość, zanim robotaxi stanie się tu codziennością, to już inna historia.