Co to jest MaaS i jak wpisuje się w to robotaxi

Jeśli ktoś mówi, że „nie kupuje się już dojazdu, kupuje się mobilność”, ma na myśli konkretny model, nie slogan z konferencji. Nazywa się MaaS — Mobility as a Service, czyli transport jako usługa. Pomysł jest starszy niż robotaxi, powstał w Finlandii, i ma już za sobą jeden spektakularny upadek. Sprawdzamy, co to właściwie znaczy i gdzie w tej układance jest miejsce dla autonomicznej taksówki.

MaaS, czyli jedna aplikacja zamiast pięciu

Definicja, z jaką zgadza się większość branży transportowej, jest prosta: MaaS to usługa, w której pasażer płynnie korzysta z wielu środków transportu — pociągu, autobusu, roweru miejskiego, taksówki, wspólnego samochodu — a rozlicza się za to jedną płatnością, często w formie miesięcznego abonamentu, zamiast kupować bilet albo kurs osobno przy każdej okazji. Innymi słowy: planowanie, rezerwacja i płatność za różne sposoby przemieszczania się trafiają do jednej apki, a nie do pięciu różnych.

To odwraca logikę, do której przywykliśmy. Zamiast pytać „jakim środkiem transportu dojadę”, pytasz „dokąd chcę dojechać”, a system sam układa trasę z dostępnych klocków — czasem to tramwaj plus ostatni odcinek na hulajnodze, czasem taksówka od drzwi do drzwi. Problem ostatniej mili, o którym pisaliśmy wcześniej, to w gruncie rzeczy pytanie, które MaaS próbuje rozwiązać systemowo, nie tylko w jednym mieście naraz.

Pierwszy taki eksperyment: Helsinki i upadek Whim

Pierwszą na świecie firmą, która zbudowała działający produkt MaaS, była fińska MaaS Global, założona w 2015 roku przez Sampo Hietanena — i jej aplikacja Whim, dostępna w Helsinkach. Whim łączył w jednym abonamencie pociągi, wspólne samochody, taksówki i hulajnogi: jedna opłata miesięczna, jedna apka, zero liczenia, czym dziś dojechać. Firma była opisywana jako pierwsza na świecie tego typu.

2015rok założenia MaaS Global w Helsinkach
2024marzec — firma kończy działalność

To ważna nauczka, bo pokazuje, że MaaS jako idea jest solidny, ale jako biznes bywa bardzo trudny: fińska Sitra, która opisywała Whim jako studium przypadku, dopisała w archiwum swojej strony, że MaaS Global „nie prowadzi już działalności od marca 2024 roku”. Model abonamentowy, w którym jedna firma musi negocjować dostęp do biletów kolejowych, flot taksówek i wypożyczalni hulajnóg w wielu miastach naraz, okazał się kosztowny do skalowania. Sama idea — płynne przełączanie się między środkami transportu z jednego miejsca — przetrwała i dalej rozwija się gdzie indziej, tylko już bez swojego pioniera.

Gdzie w tym miejsce dla robotaxi

Robotaxi nie jest konkurentem MaaS — jest jednym z klocków, z których MaaS może się składać, podobnie jak autobus albo wypożyczalnia rowerów. Konkretny przykład: w dolinie Grorud w Oslo norweski urząd transportu publicznego Ruter prowadzi pilotaż wspólnych autonomicznych przejazdów na żądanie, które mają być włączone w jego sieć komunikacji publicznej, a samym pilotażem zarządza partner badawczo-rozwojowy, firma Holo. To właśnie ten układ — transport publiczny jako gospodarz, autonomiczny pojazd jako uzupełnienie sieci, np. na „ostatniej mili” — jest najczęściej wskazywanym modelem integracji, a nie zastąpienie metra czy autobusu samym robotaxi.

Są jednak głosy sceptyczne. Analitycy firmy badawczej ABI Research ostrzegają przed „kanibalizacją transportu publicznego przez usługi robotaxi w modelu MaaS” i wynikającym z niej ryzykiem większych zatorów — to jedna z obaw, z którą muszą się zmierzyć władze miast, zanim wpuszczą autonomiczne taksówki do swojej sieci transportowej. To pytanie wciąż nie ma jednej odpowiedzi i zależy głównie od tego, jak miasto i przewoźnicy ułożą ceny oraz dostęp do danych między sobą, a nie od samej technologii.

A jak to wygląda z perspektywy pasażera

Na razie w Polsce nie ma jeszcze działającej apki, która łączyłaby pociąg, autobus i autonomiczny pojazd w jednym abonamencie — to wciąż raczej kierunek niż gotowy produkt. Kiedy RoboCab wystartuje w 2027 roku, najpierw w Opolu, będzie działać jako samodzielna usługa zamawiana przez własną aplikację, dokładnie tak jak opisaliśmy to w tekście o tym, kiedy wybrać robotaxi, a kiedy pociąg. Pełna integracja z biletem MPK w jednej aplikacji to naturalny, logiczny kolejny krok dla całej branży — ale na razie, w Polsce, krok przed nami, nie za nami. Podobny podział ról — autonomiczny pojazd jako dowózka, a nie zamiennik całej sieci — opisaliśmy też w artykule o robotaxi i autonomicznym autobusie.

Dla kogoś, kto dziś korzysta z kilku apek naraz — jedna do biletu na tramwaj, druga do zamówienia przejazdu, trzecia do hulajnogi — sens MaaS jest intuicyjny bez żadnego wykładu: mniej przełączania się między aplikacjami, mniej liczenia, co się bardziej kalkuluje. Czy ktoś to w Polsce poskłada w jedną całość, zanim robotaxi stanie się tu codziennością, to już inna historia.